Theo, binnenblijven en Stockholmsyndromen

De mussen vallen van het dak in Amsterdam, maar de echte filmliefhebber vertoeft deze zomerdagen binnen met een cocktailtje op de bank. Het is Filmzomer op de NPO en dat betekent iedere dag fantastische Nederlandse filmklassiekers op de televisie. Hoog op mijn Nederlandse film to-watch list stond altijd al Pieter Kuijpers’ (Van God Los, Dennis P.) TBS met Theo Maassen en Lisa Smit.

Regie: Pieter Kuijpers
Cast: Theo Maassen (Johan), Lisa Smit (Tessa)
Speelduur: 88 minuten
Jaar: 2008

Maassen, in de rol van Johan, is een doorgedraaide, levensgevaarlijke TBS-patiënt, die vastzit voor de moord op zijn eigen vader en zusje. Associaties met de humoristische, grofgebekte cabaretier smelten weg door de enge, onberekenbare blik die in zijn ogen schittert. Waar hij mij normaal van de bank laat rollen, kreeg hij me nu op het uiterste puntje.

Al snel wordt duidelijk dat ondanks zijn pogingen om iedereen te overtuigen van zijn onschuld, hij toch echt gruwelijke misdaden op zijn geweten heeft. Hij krijgt dan ook geen verlof, omdat zijn moeder niet voor hem wil getuigen en hij eigenlijk is veroordeeld tot levenslange opsluiting. Dan neemt hij het lot in eigen hand. Na een gewetenloze ontsnapping uit de kliniek, samen met zijn oversekste psychopathische partner in crime, kidnapt Johan de dertienjarige Tessa. Hij sleurt haar mee in zijn zoektocht naar zijn moeder om verhaal bij haar te halen.

Er volgt een psychologische ontwikkeling tussen kidnapper en slachtoffer, waarbij liefde, haat, angst en woede elkaar in razend tempo afwisselen. Het Stockholmsyndroom, waarbij het slachtoffer geestelijk afhankelijk raakt van de ontvoerder, is bijzonder goed neergezet. Je begrijpt met vlagen Tessa’s vertrouwen in Johan. Smit, in haar eerste grote rol, laat sterk de switch tussen angst, adrenaline en afhankelijkheid zien. Er heerst een constante spanning waarbij er een gevoel heerst dat er steeds een onverwachte manoeuvre kan komen die veel bloed en narigheid tot gevolg zal hebben. Echter werden deze juist niet gory, maar artistiek weergeven.

De paar onrealistische momenten, zoals het gemakkelijk afschudden van een politiehelikopter en de Belgische agenten die een ‘laat-die-Nederlanders-het-zelf-maar-uitzoeken’-attitude hebben, mogen de pret niet drukken. Ik begon me ook af te vragen of TBS-ers echt knutseluurtjes hebben in een zaal vol met potentiële wapens en ontsnappingsmaterialen. Laten we maar hopen dat dit voor de verhaallijn verzonnen is.

De jump cuts die een realisme gevoel moeten suggereren liggen er soms iets te dik boven op, waardoor je als kijker bewust raakt van de montage. Maar deze creëren wel een onberekenbare sfeer. Je hoopt steeds dat hij het niet doet, maar dan gebeurt het toch. Een fantastische film met een einde dat je nog lang doet nazinderen en ook het enige slot waar ik op hoopte om de onvoorspelbaarheid van een geestesziek persoon aan te duiden.